NSU/Mazda Wankel1967

Felix Wankels motor gooide de zuiger volledig overboord: een driehoekige rotor draait rond binnen een pindavormig huis, en zijn drie zijden scheiden drie kamers af die om beurten inademen, samenpersen, verbranden en uitademen. NSU bouwde hem in de Ro 80 van 1967; Mazda liet hem werken en liet hem zingen, van de Cosmo tot de RX-7. Piepklein, soepel en heerlijk hoogtoerig — hij blijft de enige motor ooit die Le Mans won zonder één enkele zuiger.

Het huis is een wiskundige kromme — een epitrochoïde — die de hoekpunten van de driehoek in elke stand exact volgen. Elke zijde doorloopt de volledige viertaktreeks eenmaal per rotoromwenteling, 120° uit fase met de andere — dus alle vier de slagen gebeuren op elk moment ergens in de motor. Geen kleppen, geen veren, niets dat heen en weer beweegt: de as draait gewoon rond.

Twee bewegende onderdelen waar een viercilinder met zuigers er zo'n veertig nodig heeft. Niets keert van richting om, dus is er nauwelijks iets om te trillen en weinig dat het toerental beperkt — een Wankelmotor ter grootte van een koekblik leverde sportwagenvermogen en turbinesoepelheid. Het gebrul van de vierrotorige 787B op Le Mans 1991 is nog altijd het luidste argument dat deze indeling ooit heeft gemaakt.

De tipafdichtingen aan de hoeken van de driehoek schuren bij elke hoek en elke temperatuur over het huis — de zwaarste afdichtingsklus in motoren. En de lange, dunne, bewegende kamer verbrandt zijn lading slecht: dorst en uitstoot waar deze indeling nooit helemaal aan ontsnapte. Mazda trok hem in 2012 terug uit productie; vandaag keert hij alleen nog terug als kleine range-extender.

De echte geometrie, live: zet hem stil en scrub de rotor rond om één zijde te volgen door inlaat, persing, knal en uitlaat — en zie hoe het gele asstreepje drie keer ronddraait voor elke omwenteling van de driehoek.