Messerschmitt Bf 1091940

De Bf 109 was het kleinste vliegtuig dat je om de grootste beschikbare motor kon bouwen. Duitsland maakte er zo'n 34.000: meer dan van welke andere jager ooit. Boven Engeland was hij in 1940 minstens zo goed als de Spitfire. Hij klom sneller, dook sneller, en zijn motor bleef lopen op momenten dat die van de Spitfire stilviel. Wat hij tekortkwam, was brandstof. Vanuit Frankrijk had een 109 misschien tien minuten boven Londen voor hij terug moest. Dat, en niet een fout in het vliegtuig, kostte de Duitsers de slag.

Duw de neus hard omlaag en de brandstof in een vlottercarburator zweeft naar de bovenkant van de kamer. De motor krijgt dan even niets, en daarna juist te veel. Spitfires en Hurricanes met een Merlin verloren daardoor een seconde of twee hun vermogen telkens als een 109 vooroverdook. De DB 601 van de 109 spoot zijn brandstof rechtstreeks in de cilinders, en die manier werkt in elke stand. De RAF loste het in 1941 voorlopig op met een messing ringetje in de brandstofleiding, bedacht door Beatrice Shilling. De echte oplossing, een drukcarburator, kwam pas in 1943.

Vanaf de F-versie zat er een kanon in de holle propelleras, de Motorkanone. De granaten vlogen daardoor precies langs de zichtlijn van de piloot. Vleugelwapens moesten schuin naar binnen worden gericht om hun vuur op een gekozen afstand te laten samenkomen. Bij het kanon in de propelleras was dat niet nodig. Latere versies kregen daar een 30 mm-kanon, waarvan enkele treffers genoeg waren om een bommenwerper neer te halen.

Met 400 liter brandstof kwam de 109 E ongeveer 660 km ver, en dat betekent een actieradius van zo'n 300 km. Vanuit Pas-de-Calais bleef er dus maar een paar minuten over boven Londen, en daarna moest de piloot het Kanaal weer over terwijl het brandstoflampje al brandde. Bommenwerpers begeleiden op hún trage snelheid maakte het nog erger. De afwerptank van 300 liter kwam pas in augustus 1940, te laat voor die zomer. Aan de prestaties van de 109 lag het nooit. Aan de brandstof wel.

De Emil van 1940 had twee lichte mitrailleurs boven de motor en twee 20 mm-kanonnen in de vleugels. Samen vuurden ze ongeveer 2,1 kg metaal per seconde af. De kanontrommels bevatten slechts zestig granaten, genoeg voor zeven seconden, waarna alleen de mitrailleurs overbleven. Bij de Gustav van 1943 verhuisden de zware wapens naar de neus: twee 13 mm-mitrailleurs en een 20 mm-kanon door de spinner. Daarmee bleef de vuurkracht ongeveer gelijk, maar was veel meer munitie beschikbaar. Voor de jacht op bommenwerpers konden nog kanonnen in gondels onder de vleugels worden gemonteerd. Die verdubbelden de vuurkracht, maar maakten het toestel zo log dat jachtvliegers er een hekel aan hadden.

Het tabblad bereik staat op de Emil: de brandstof aan boord, de afwerptank die hij die zomer nog niet had, een Kanaaloversteek heen en terug, en een reserve. Wat overblijft, is de tijd die hij boven het doel kan vechten. Dat getal besliste de Slag om Engeland meer dan welk prestatiecijfer ook.